Financieele Dagblad, 03 januari 2012
Door: R. Cats

Steeds meer ‘nieuwe werkzoekenden’ als vrouwen en pas afgestudeerden stromen de arbeidsmarkt op. Dit is de belangrijkste verklaring voor de groei van de werkloosheid sinds juni.

Zij werkten voorheen niet, maar voelen nu de noodzaak om aan de slag te gaan. Zeker tot november droegen ontslag en het schrappen van banen nog niet overtuigend bij aan de stijgende werkloosheid.

Heel bijzonder

Dat blijkt uit een rondgang van Het Financieele Dagblad. Experts noemen het ‘heel bijzonder’ dat nieuwe groepen juist nu op zoek gaan naar een baan. Normaliter trekken die zich in tijden van een economische crisis veelal terug, omdat zij hun kansen op werk laag inschatten. Ze solliciteren pas weer als de economie aantrekt.

Arbeidsmarkteconoom Jules Theeuwes denkt dat de nieuwelingen zich ditmaal niet laten ontmoedigen. Zij kunnen hun beslissing om aan de slag te gaan gewoonweg niet langer uitstellen. ‘Niet werken is in feite een luxe beslissing’, verklaart de wetenschappelijk directeur van economisch onderzoeksbureau SEO.

Koopkracht daalt

Theeuwes verwijst naar de koopkracht van met name huishoudens met een modaal inkomen, die ‘al twee, drie jaar’ lang is gedaald. ‘In het begin boeken deze gezinnen misschien minder luxe vakanties. Maar naar verloop van tijd worden ze toch zenuwachtig.’

Daar komt volgens hem nog bij dat de huizenprijzen al drie jaar dalen. Daardoor voelen mensen zich ook nog eens armer, terwijl ze doorgaans wel hun uitgavenpatroon willen behouden. Met name vrouwen die voorheen niet werkten, kunnen zodoende over de streep worden getrokken om toch een baan te zoeken.

Vrouwen zien nog kansen

‘Voor vrouwen zijn er ook nog banen beschikbaar, omdat de zorgsector een van de weinige branches is waar nog personeel wordt gevraagd. De zorg is bij uitstek een vrouwensector’, aldus Theeuwes. Datzelfde geldt volgens hem voor de groothandel en de detailhandel, waar de werkgelegenheid redelijk op peil blijft en waar vrouwen relatief gemakkelijk aan de slag kunnen.

‘Vrouwen zien nog kansen’, beaamt ook manager Rob Witjes van de afdeling arbeidsmarktinformatie van uitkeringsinstantie UWV. Volgens hem speelt echter ook mee dat Nederlanders nu somberder zijn dan tijdens de vorige crisis vanaf 2008. Toen werden ook vooral mannen, die meestal in ‘conjunctuurgevoelige’ sectoren als de financiële sector, de industrie en de bouw werken, met ontslag bedreigd. Maar destijds stelde het kabinet wel de deeltijd-WW in om ontslag te beperken. Bovendien hadden bedrijven ook nog voldoende vet op de botten om hun vakkrachten langer vast te houden.

‘Dat is nu niet het geval, waardoor mannen nadrukkelijker het risico van werkloosheid voelen naderen. Hun vrouwen kunnen daardoor denken: nu moet ik maar aan de bak’, aldus Witjes. Nederlanders zijn volgens hem nu ook somberder dan in 2008 en 2009, omdat de overheid nu de crisis niet tempert, maar € 18 mrd bezuinigt. ‘Dat heeft een psychologisch effect.’

Werkloosheid opgelopen

Het Centraal Bureau voor de Statistiek heeft becijferd dat de werkloosheid in november is opgelopen naar 5,8%. Dat is alweer iets boven het hoogste niveau van de vorige crisis. De toename dit najaar met gemiddeld 15.000 nieuwe werkzoekenden per maand komt door de toestroom van schoolverlaters, aldus het CBS.

Volgens CBS-econoom Peter Hein van Mulligen heeft de overheid jongeren bij de vorige crisis gestimuleerd om langer te blijven studeren. Zij zijn nu echt klaar met hun vervolgopleiding. ‘Juist door dat uitstelgedrag liep de werkloosheid in 2009 veel minder hard op dan gedacht. En nu zien we dat zich meer schoolverlaters dan gemiddeld onder de huidige werkloosheidspopulatie bevinden.’

Gedragsreactie

Arbeidsmarkteconoom Jules Theeuwes acht het zeer goed mogelijk dat juist de sombere vooruitzichten jongeren de arbeidsmarkt op jagen. ‘Hun ouders zijn pessimistisch over hun eigen baan en hun koopkracht en zeggen misschien: “Opschieten nu! Ga je eigen geld nu maar verdienen”.’

De huidige oplopende werkloosheid is volgens hem dan ook een ‘pure gedragsreactie’ van vrouwen en jongeren die anticiperen op slechtere tijden en alvast een baan zoeken. ‘Dit in tegenstelling tot de werkloosheid in de jaren zeventig en tachtig, die toen elf jaar lang toenam omdat de laatste generatie babyboomers de arbeidsmarkt opkwam en er voor hen niet voldoende banen waren’.

Kentering

Rob Witjes van uitkeringsinstantie UWV ziet wel een kentering. Sinds november neemt de werkloosheid ook toe, doordat werknemers ontslag krijgen. Vooral in de industrie, bouw en transport vallen klappen. ‘De werkloosheid zit nog niet aan haar top.’

Overigens heeft Nederland met Oostenrijk en Luxemburg wel de laagste werkloosheid van de EU.